Rezerwaty i pomniki przyrody w gminie Zabierzów
W gminie Zabierzów są cztery rezerwaty: „Skała Kmity” (19,36 ha), „Wąwóz Bolechowicki” (21,31 ha, od 1968 roku), „Dolina Kluczwody” (35,22 ha) oraz najmłodszy – „Kleszczowskie Wąwozy” (63,48 ha, od lutego 2025 roku). Chronione są też użytki ekologiczne w Rząsce (65,10 ha) i liczne pomniki przyrody (według Wikipedii udokumentowano ich w gminie 69). Poniżej zebraliśmy je w jednym miejscu, żeby łatwiej zaplanować wycieczkę i wiedzieć, na co uważać.
Rezerwaty
| Rezerwat | Gdzie | Powierzchnia | Co chroni |
|---|---|---|---|
| Skała Kmity | przełom Rudawy, Zabierzów / Szczyglice | 19,36 ha | zalesione i skaliste zbocza doliny w górnojurajskich wapieniach |
| Wąwóz Bolechowicki (Dolina Bolechowicka) | Bolechowice | 21,31 ha (od 1968 r.) | skalny wąwóz z Bramą Bolechowicką, wodospad, krasowe źródło |
| Dolina Kluczwody | okolice Zelkowa | 35,22 ha | krajobraz jurajskich dolin: grąd, buczyna karpacka, lilia złotogłów |
| Kleszczowskie Wąwozy | Kleszczów i Nielepice | 63,48 ha (od lutego 2025 r.) | półnaturalne zbiorowiska leśne na północnym stoku Garbu Tenczyńskiego z licznymi wąwozami i formami skałkowymi; w Tenczyńskim Parku Krajobrazowym |
Kleszczowskie Wąwozy – rezerwat po pięciu latach starań
Rezerwat powstał w lutym 2025 roku po trwającej około pięciu lat inicjatywie obywatelskiej przeciw planowanym cięciom starodrzewia bukowego. Objął około 60% pierwotnie proponowanej powierzchni; w mowie potocznej nazywany bywa „Małą Puszczą Kleszczowską”. Leży w obrębie Kleszczowa i Nielepic, w granicach Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego.
Użytki ekologiczne
- „Uroczysko Podgołogórze” i „Uroczysko w Rząsce” (Rząska, powołane w 2001 roku, razem 65,10 ha) – stanowiska fiołka bagiennego wpisanego do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin, chronione płazy, łęg olszowo-jesionowy i szuwary; dostępne od strony Krakowa-Bronowic.
- Północne stoki nad Kochanowem – bogate stanowiska lilii złotogłów w Lesie Zabierzowskim.
Pomniki przyrody
| Pomnik przyrody | Miejscowość |
|---|---|
| krasowe źródło przed Bramą Bolechowicką | Bolechowice |
| trzy sędziwe lipy przy kościele | Bolechowice |
| dąb o wieku ok. 600 lat | Aleksandrowice |
| krasowe wywierzysko „Jerzy” – źródło potoku Brzoskwinka | Brzoskwinia |
| wywierzysko potoku Będkówka w Dolinie Będkowskiej | Dolina Będkowska (Kobylany) |
| skałka „Nad Zaściankiem” (zwana „Nad Jackiem”) | Zabierzów, Dolina Rudawy |
| klon i lipa w parku podworskim | Więckowice |
Parki krajobrazowe
Północne doliny gminy leżą w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie (utworzony w 1981 roku, ok. 207 km² w dziesięciu gminach), w którym chronione są m.in. rezerwaty „Dolina Kluczwody” i „Wąwóz Bolechowicki”. Południowa część gminy – m.in. Brzoskwinia, Kleszczów i Nielepice – wchodzi w skład Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Porównanie dolin: którą dolinę wybrać.
Zasady, o których warto pamiętać
- W rezerwatach przyrody obowiązują zakazy ustalone dla danego obszaru, m.in. dotyczące zrywania roślin, schodzenia ze szlaków i – co do zasady – wprowadzania psów; informują o nich tablice.
- Chronionych roślin, np. lilii złotogłów, wawrzynka wilczełyko, storczyków, nie zrywaj i nie wykopuj.
- Pomniki przyrody leżą często na prywatnych gruntach lub przy drogach – oglądaj je z drogi lub szlaku.
Źródło: opisy sołectw w serwisie Gminy Zabierzów (zabierzow.org.pl) oraz Wikipedia (Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie). Zestawienie nie jest wyczerpujące.