Kobylany to wieś u stóp stromej krawędzi Wyżyny Olkuskiej, w miejscu, gdzie zaczyna się Dolina Kobylańska – jedna z najciekawszych krajobrazowo Dolinek Podkrakowskich. Popularność wśród wspinaczy zawdzięcza skalnym ścianom: powstały tu dziesiątki dróg wspinaczkowych. Stąd blisko także do sąsiednich dolin: Będkowskiej i Bolechowickiej.
Mieszkańcy: 920 stałych mieszkańców według ewidencji gminy (stan na 2 kwietnia 2024 r.).
Dolina Kobylańska – krótka, ale nierówna
Dolina ma niespełna 4 km i bardzo zmienny charakter. Jej dolną część zamyka niewielka Brama Kobylańska, za którą otwiera się kręty kanion porośnięty murawami i rzadko brzeziną. Zbocza tworzą strome ściany, grupy skalne i oryginalne formy. Potok Kobylanka (dawniej zwany Brynią) zasilają drobne źródełka, a w roślinności wyróżniają się stanowiska brzozy Szafera i brzozy ojcowskiej. W dolinie kręcono sceny filmu „Demony wojny według Goi” z 1998 roku. Przez dolinę prowadzą trzy szlaki: czerwony Dolinek Podkrakowskich, niebieski Brzozowy i żółty Dolinek Jurajskich.
Dolina Będkowska – największa z Dolinek Podkrakowskich
Dolina ma około 7 km długości. Największe wrażenie robi Sokolica z 60–70-metrowymi ścianami skalnymi; na szczyt można wejść od strony Będkowic. Na terenie doliny odkryto wały rycerskiego gródka z okresu XII–XIV wieku oraz ślady osadnictwa neolitycznego i kultury łużyckiej. Wodospad Szum spada po kilku skalnych progach, w sumie około 5 m – to jeden z nielicznych i największy wodospad na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Potok Będkówka ma naturalne krasowe wywierzysko, również pomnik przyrody. W dolnym odcinku leży przysiółek Łączek. Szlaki: niebieski Warowni Jurajskich i czerwony okrężny z Bolechowic.
Wieś kapituły i jej ślady
Kobylany wzmiankowano w 1399 roku i do 1945 roku stanowiły uposażenie dziekanów krakowskiej kapituły katedralnej. Zachowały się murowana stodoła z początku XIX wieku i dawna kaplica dworska z tego samego czasu. Na skrzyżowaniu z drogą Brzezinka–Więckowice stoi krzyż z inskrypcją pamiętającą o „usamowolnieniu włościan wsiów Kobylany, Brzezinka i Rudawa” w 1821 roku, gdy Komisja Włościańska Wolnego Miasta Krakowa zamieniła pańszczyznę na czynsz.
Wokół wsi wybudowano cztery obiekty edukacyjno-wypoczynkowe: w centrum Kobylan, w Dolinie Kobylańskiej przy ujściu bocznej dolinki, w Dolinie Będkowskiej u stóp Góry Żarnowej oraz przy drodze do Będkowic jako punkt postojowy.
Dalej wzdłuż szlaku Warowni Jurajskich leży Brzezinka.
Na miejscu
W Kobylanach działa Szkoła Podstawowa im. por. Piotra Olka ps. „Gołąb” (szkoła istnieje od 1871 roku, nowy budynek oddano w latach 1965–1967, imię nadano w 1991; oddział przedszkolny przy ul. Jana Pawła II 61) oraz OSP należąca do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Do wsi należą przysiółki Gaj i Łączki.
Zobacz też w poradnikach: którą dolinę wybrać na wycieczkę, jak czytać krajobraz gminy, szkoły i przedszkola w gminie, rezerwaty i pomniki przyrody, szlaki piesze i rowerowe w gminie, Dolina Będkowska – szczegóły, Dolina Kobylańska – szczegóły.
Opracowano na podstawie opisu sołectwa w serwisie Gminy Zabierzów (zabierzow.org.pl).