Brzoskwinia leży na Garbie Tenczyńskim, w górnej części Doliny Brzoskwinki. Z daleka rozpoznasz ją po wojskowym radarze na wzgórzu Popówka: obudowa ma kształt piłki, stąd potoczna nazwa „piłka”. To jedna z sześciu stacji radiolokacyjnych dalekiego zasięgu w Polsce, włączona do zintegrowanego systemu obrony NATO. Mimo tak nowoczesnej dominanty wieś ma korzenie sięgające co najmniej XII wieku.
Mieszkańcy: 1 023 stałych mieszkańców według ewidencji gminy (stan na 2 kwietnia 2024 r.).
Krzemień sprzed 13 tysięcy lat
Brzoskwinia należy do czołowych w Polsce stanowisk archeologicznych z okresu późnego paleolitu. Na granicy z sąsiednią Chrosną, w rejonie wzgórza Krzemionki, odkryto kopalnię krzemienia i kompleks pracowni krzemieniarskich datowanych na 13–11 tysięcy lat p.n.e. Znaleziono narzędzia – ciosaki, drapacze, rylce – oraz wióry, co dowodzi, że surowiec obrabiano tu wstępnie, a następnie wożono do osad.
Dolina Brzoskwinki
Dolina rozcina południową część Garbu Tenczyńskiego. W górnym odcinku ma łagodne stoki i szerokie dno, a u jej początku bije krasowe wywierzysko „Jerzy” – pomnik przyrody i główne źródło potoku Brzoskwinka (około 9,5 km), który uchodzi do Sanki pod Kryspinowem. Odcinek między Brzoskwinią a Chrosną ma przebieg południkowy; najciekawszy jest zalesiony wąwóz długości około 1 km, o dnie szerokim do 50 m. Jeszcze 30–40 lat temu zbocza zajmowały murawy i pastwiska; po zaniechaniu wypasu porósł je las typu grąd.
W 2005 roku mieszkańcy Chrosnej odlesili zachodnie zbocze i odsłonili górnojurajskie skałki. Wyznaczono tam ścieżkę dydaktyczną „Chrośnianeczka” – pętlę o długości 4,4 km między skałami i wierzchowiną. Na grani wzgórza Popówka, przy radarze, urządzono punkt wypoczynkowy z tablicami informacyjnymi.
Skały Artystów
Jedną ze skał nazwano Skałami Artystów na pamiątkę Heleny (1911–1992) i Stefana (1912–1984) Gałkowskich, krakowskich malarzy i twórców gobelinów, którzy od 1974 roku mieszkali w Brzoskwini Koziarach. Ich prace trafiły m.in. do pałaców królewskich Belgii, Holandii, Szwecji i Wielkiej Brytanii, do siedziby ONZ oraz do Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
Wieś Topórów i Tęczyńskich
Pierwsze wzmianki pochodzą z 1325 roku. Wieś należała do drobnej szlachty herbu Topór, od 1486 roku do Tęczyńskich z zamku Tęczyn (w Rudnie koło Krzeszowic), a od 1816 roku – do hrabiów Potockich. Z 1532 roku pochodzą pierwsze wiadomości o folwarku Dąbrowa, który obejmował także Baczyn, Chrosną, Frywałd i Nielepice.
Straż i autobus
W Brzoskwini działa jednostka OSP, a pętla „Brzoskwinia Pętla” kończy trasę gminnej linii GZ4. Według Wikipedii przez wieś prowadzą niebieski szlak przez Dolinę Brzoskwinki, wąwóz Półrzeczki i Dolinę Mnikowską do Mnikowa oraz czarny szlak przez Nielepice do Rudawy, a także odcinek Jurajskiego Szlaku Rowerowego Orlich Gniazd. Do wsi należą przysiółki Kamyk, Koziary i Krzemionki oraz część Popówka.
Zobacz też w poradnikach: krótkie spacery i pętle w gminie, jak czytać krajobraz gminy, rezerwaty i pomniki przyrody, Tenczyński Park Krajobrazowy.
Opracowano na podstawie opisu sołectwa w serwisie Gminy Zabierzów (zabierzow.org.pl).