Aleksandrowice to niewielka wieś, częściowo położona w Dolinie Aleksandrowickiej, która rozcina krawędź Garbu Tenczyńskiego. Jeśli szukasz krótkiego spaceru z ciekawostką historyczną, to dobre miejsce: dolina ma niespełna 3 km, a wytyczona w niej pętla – 2,5 km. Parking przy boisku klubu KS „Topór” jest punktem wyjścia.
Mieszkańcy: 665 stałych mieszkańców według ewidencji gminy (stan na 2 kwietnia 2024 r.).
Spacer po Dolinie Aleksandrowickiej (Strumyku)
Dolina, zwana też Strumykiem, kryje legendę o „Skale Krzywy Sąd” i komesie Mateuszu z Morawicy. Poboczna dolinka to Wąwóz Zbrza. Przy lesie rośnie sędziwy dąb o wieku około 600 lat, uznany za pomnik przyrody; jego otoczenie uporządkowano w 2015 roku.
Kalwini, Radziwiłłowie i winnice
Wieś powstała najpóźniej w XIV wieku, a być może wcześniej – założył ją rycerski ród Toporczyków. Nazwa pojawia się w aktach sądowych w 1401 roku. W XV wieku Aleksandrowice przeszły do Karnińskich. Stanisław Iwan Karniński (ok. 1510–1603) był pionierem reformacji: w 1591 roku ofiarował swój dwór krakowskim kalwinom, a w 1614 roku zbór spalono. Później majątek należał m.in. do Żeleńskich, Lubomirskich, a od 1898 roku do Dominika Radziwiłła.
W XVI wieku Seweryn Boner z Balic założył tu winnice oraz sady morelowe, brzoskwiniowe i figowe. Dziś przypomina o nich nazwa topograficzna „Winna Góra”.
Co ocalało
Około 1900 roku Dominik Radziwiłł wzniósł neoklasycystyczny dwór jako letnią rezydencję, poniżej starego dworu rozebranego w 1895 roku; zachowały się oficyna, zabudowania gospodarcze, stawy, aleje i ogród włoski. Część dawnych dworskich gruntów od 1950 roku użytkuje Instytut Zootechniki z Balic. Szpital dla ubogich, który w 1841 roku ufundowała Adelajda z Białuskich dla weteranów wojennych, jest dziś ośrodkiem zdrowia. Stoi tu też kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1755 roku z herbami fundatorów (Korwin i Godziemba) oraz drewniana studnia – replika z 2006 roku pierwowzoru z XIX wieku, który przeniesiono w 1996 roku do skansenu w Wygiełzowie.
Obok leżą Balice, Kleszczów i Kochanów, z którymi wieś była związana przez wspólny majątek.
Zobacz też w poradnikach: krótkie spacery i pętle w gminie, Las Zabierzowski: jary, szlaki i przyroda, dwory i pałace gminy, rezerwaty i pomniki przyrody, szlaki piesze i rowerowe w gminie.
Opracowano na podstawie opisu sołectwa w serwisie Gminy Zabierzów (zabierzow.org.pl).