Skała Kmity: legenda o Olimpii Bonerównie i spacer na szczyt
Skała Kmity to skalny przełom Rudawy w górnojurajskich wapieniach, objęty rezerwatem krajobrazowym (od 1959 roku, 19,36 ha) w Tenczyńskim Parku Krajobrazowym, leżący w południowo-wschodniej części Zabierzowa, na pograniczu ze Szczyglicami; szczyt wieńczy krzyż z 1911 roku. Skałę znają wszyscy z legendy o rycerzu Kmicie i jego miłości do Olimpii Bonerówny, ale historycy zwracają uwagę, że w źródłach nie ma kobiety o takim imieniu.
Legenda w skrócie
Według podania Stanisław Kmita kochał Olimpię, córkę dziedzica Balic z rodu Bonerów. Nie mogąc się z nią połączyć, miał z rozpaczy skoczyć ze skały – stąd miejsce nosi jego imię. Do dziś na skale widnieje wyryty napis nawiązujący do tej opowieści.
Jak powstawała legenda
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1743 | Herbarz Kaspra Niesieckiego wymienia Piotra i Stanisława Kmitów walczących pod Wiśniowcem w 1512 roku – to potwierdza, że Stanisław Kmita istniał naprawdę |
| 1826 | Pierwsza wiadomość o częściowo zatartym napisie na skale w „Kurierze Warszawskim” |
| 1834 | Franciszek Gąsiorowski (pseud. Franciszek Nowowiejski) pisze opowiadanie „Kmita i Bonerówna” |
| 1838 | Adam Gorczyński (pseud. Jadamaz Zatora) w „Powieściach Jadama” zamieszcza opowiadanie „Balice” z wierszem, który miał widnieć na skale |
| 1854 | Napis zostaje odkuty ponownie z inicjatywy Wincentego Pola |
Podanie nie znajduje potwierdzenia w źródłach: żadna z kobiet z rodu Bonerów nie nosiła imienia Olimpia. Legenda rozpowszechniła się więc głównie dzięki literaturze romantycznej.
Krzyż, skałka „Nad Zaściankiem” i rezerwat
Na szczycie stoi krzyż postawiony w 1911 roku dla uczczenia 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem. W pobliżu leży skałka „Nad Zaściankiem” (zwana też „Nad Jackiem”) – pomnik przyrody, owiany legendami. Widoczne na niej wgłębienie uznawane jest za odcisk stopy Chrystusa, a badacze podejrzewają, że to pozostałość obwałowań wczesnośredniowiecznego grodziska albo miejsce pogańskiego kultu. Zbocza doliny Rudawy objęto ochroną jako rezerwat; od strony Szczyglic dolina się poszerza, a rzeka skręca na wschód.
Skała, rośliny i ścieżka dydaktyczna
Według Wikipedii skała ma około 25 m wysokości i niemal pionowe ściany z wapienia jurajskiego. W rezerwacie rośnie 18 gatunków roślin chronionych, m.in. tojad mołdawski, kruszczyk siny, rojownik pospolity i ciemiężyca zielona; las tworzą głównie dęby. W 2000 roku Nadleśnictwo Krzeszowice wytyczyło ścieżkę dydaktyczną długości 2,5 km z pięcioma przystankami – od Skały Kmity w głąb Doliny Grzybowskiej.
Jak zaplanować spacer
Do skały prowadzi żółta ścieżka dydaktyczna. W opisach tras turystycznych popularna jest pętla łącząca Skałę Kmity z Doliną Grzybowską: według serwisu SzlakMnieTrafi.pl ma około 5,8 km, zajmuje mniej więcej półtorej godziny, a podejście na skałę żółtą ścieżką to około 40 minut. Wejście do Doliny Grzybowskiej ma być przy bezpłatnym parkingu (informacja z opisów tras; sprawdź na miejscu oznakowanie). Po drodze nie ma schroniska ani punktów gastronomicznych.
- w rezerwatach przyrody co do zasady nie wolno wprowadzać psów ani schodzić ze szlaku – stosuj się do tablic;
- po silnych wiatrach na ścieżkach mogą leżeć powalone drzewa, a zimą ścieżka wymaga większej uwagi;
- z góry roztacza się widok na dolinę Rudawy i Las Zabierzowski.
Skała Kmity w kontekście
O wsiach wokół opowiadamy w opisach Zabierzowa i Balic – to Balice miały być rodzinnym domem legendarnej Olimpii.
Źródło: opis Zabierzowa w serwisie Gminy Zabierzów (zabierzow.org.pl), opisy tras turystycznych w serwisie SzlakMnieTrafi.pl. Informacje praktyczne mogą ulec zmianie.